Informatiepagina Ruimtelijke ontwikkeling

Omgevingswet

Sinds 1 januari 2024 is de Omgevingswet van kracht. Deze wet bundelt en vervangt veel eerdere wetten op het gebied van ruimtelijke ordening, milieu, natuur, bouwen en water. De Omgevingswet heeft vier centrale doelen:

• Een samenhangende benadering van de fysieke leefomgeving;
• Ruimte voor maatwerk en lokale afwegingen;
• Snellere en betere besluitvorming;
• Actieve participatie van inwoners en belanghebbenden.

Onder de kapstok van de Omgevingswet werkt de gemeente met een aantal instrumenten om richting te geven aan de inrichting van de fysieke leefomgeving.

Omgevingsvisie

Een omgevingsvisie is een strategische en integrale langetermijnvisie voor de fysieke leefomgeving. Niet alleen gemeenten, maar ook provincies en de Rijksoverheid stellen een omgevingsvisie op. In die visie beschrijft een overheid de volgende zaken:

• Ambities, doelen en uitgangspunten voor de leefomgeving;
• De samenhang tussen thema's als wonen, mobiliteit, economie, natuur, gezondheid en klimaat;
• De verdeling van de ontwikkelingsopgaven over de stad, zoals toe te voegen woningen, maatschappelijke voorzieningen, bedrijfsruimten, groen en water;
• De gewenste ontwikkeling van het grondgebied op de lange termijn (meestal 10 tot 30 jaar).

Een omgevingsvisie is niet juridisch bindend, maar vormt wel het beleidsmatige fundament voor andere instrumenten, zoals omgevingsprogramma's en het omgevingsplan. Uiterlijk op 1 januari 2027 dienen alle overheden een vastgestelde omgevingsvisie te hebben.

Het Rijk publiceerde in 2020 de Nationale Omgevingsvisie. In september 2025 stuurde het kabinet de Ontwerp-Nota Ruimte naar de Tweede Kamer. Deze moet op termijn de visie uit 2020 vervangen.

In de Provincie Flevoland is momenteel de Omgevingsvisie FlevolandStraks van kracht. Naar verwachting zal in 2026 een nieuwe versie worden vastgesteld.

In 2017 stelde de gemeenteraad de Omgevingsvisie Almere 2017 vast. Dit is nog een structuurvisie op basis van de oude wet, de Wro. Deze visie voldoet niet op alle punten aan de eisen van de Omgevingswet. Ook schenkt de visie nog weinig aandacht aan de uitdagingen die klimaatverandering met zich meebrengt, zoals de energietransititie en klimaatadaptatie. Om die reden behandelde de gemeenteraad in 2025 de Ontwerp Omgevingsvisie Almere 2050, die de oude visie moet vervangen. Deze Ontwerp Omgevingsvisie is daarna vrijgegeven voor inspraak. Na de verwerking van de inspraakreacties wordt naar verwachting in 2026 de definitieve Omgevingsvisie Almere 2050 voorgelegd aan de gemeenteraad.

In de Ontwerp Omgevingsvisie Almere 2050 zijn de volgende grote gebiedsontwikkelingen opgenomen:

• Almere Pampus
• Almere Centrum
• Oosterwold
• De stad die er al is

Op de Informatiepagina Gebiedsontwikkelingen leest u meer over deze grote ontwikkelingen.

Omgevingsprogramma

Een omgevingsprogramma werkt de Omgevingsvisie uit voor een bepaald thema of gebied naar een concretere aanpak. Het beschrijft welke maatregelen de gemeente treft om doelen te bereiken, bijvoorbeeld op het gebied van woningbouw, mobiliteit, klimaatadaptatie of economie. Een omgevingsprogramma bevat meestal prioriteiten, een planning en de inzet van middelen. Het legt in de meeste gevallen geen rechtstreeks bindende regels op aan inwoners.

Meestal is het college van burgemeester en wethouder bevoegd om een omgevingsprogramma vast te stellen. Waar de raad wel de Omgevingsvisie en het omgevingsplan vaststelt, geldt dit dus niet automatisch voor omgevingsprogramma's. Dat betekent niet dat de raad helemaal geen invloed heeft op dit vlak. Vanuit de kaderstellende rol kan de gemeenteraad op verschillende manieren invloed uitoefenen. Dat kan door:

• vooraf duidelijke kaders te stellen in de Omgevingsvisie;
• budgetten vast te stellen of te wijzigen (budgetrecht van de raad);
• in een besluit vast te leggen dat bepaalde programma's door de raad zelf worden vastgesteld;
• het college politiek of inhoudelijk richting te geven door middel van moties, bijvoorbeeld naar aanleiding van rapportages van het college.

Omgevingsplan

Een omgevingsplan bevat de juridische regels voor het gebruik van gronden en gebouwen in de gemeente. Het geldt voor het gehele grondgebied van de gemeente en bevat regels over onder andere bouwen, functies, milieu en erfgoed. De regels in het omgevingsplan zijn bindend voor inwoners en bedrijven. De raad stelt het omgevingsplan vast en kan het ook wijzigen. Daarmee bepaalt de raad het afwegingskader voor de stad: wát mag wáár en onder welke voorwaarden?

In december 2025 informeerde het college de raad over de aanpak en voortgang van de opbouw van het Omgevingsplan. U leest hierover meer in deze raadsbrief.

Omgevingsvergunning

Een omgevingsvergunning is het besluit waarmee concrete activiteiten in de fysieke leefomgeving worden toegestaan. Denk daarbij aan het bouwen van woningen, het vestigen van een bedrijf, het kappen van bomen of het afwijken van regels in het omgevingsplan. Met een omgevingsvergunning worden de plannen van initatiefnemers juridisch mogelijk gemaakt.

Het college van burgemeester en wethouders is in de regel het bevoegd gezag dat beslist over aanvragen voor een omgevingsvergunning. Als een aanvraag niet past binnen het geldende omgevingsplan kan er in sommige gevallen sprake zijn van een zogeheten Buitenplanse Omgevingsplanactiviteit (BOPA). De gemeenteraad kan categorieën van gevallen aanwijzen waarvoor hij een bindend advies wil geven. Pas nadat zo'n advies is afgegeven, kan het college een vergunning verlenen.

Als de raad geen formele bevoegdheid heeft bij een specifieke vergunning, kan hij toch richting geven aan het college door middel van bijvoorbeeld moties en vragen. Soms past een initiatief structureel niet binnen het omgevingsplan. In zulke gevallen kan het nodig zijn om eerst het omgevingsplan te wijzigen of een ander ruimtelijk besluit te nemen. Daarbij is de raad dan weer aan zet.

Meer informatie over samenwerkingspartners volgt binnenkort. Over de samenwerkingspartners bij gebiedsontwikkelingen leest u meer op de Informatiepagina Gebiedsontwikkelingen.

Meer informatie over de financiering volgt binnenkort. Over de financiering van gebiedsontwikkelingen leest u meer op de Informatiepagina Gebiedsontwikkelingen.

• Gemeente Almere: Omgevingsvisie Almere 2050
• Met Regels op de kaart van het Omgevingsloket ziet u snel en gemakkelijk welke regels en beleid op een locatie.